Het waarom van dit project
Concentratiekamp Buchenwald
Systematiek en Willekeur
Onvoltooid Verleden Tijd en Knack op School
Informatie
“Wie zich de geschiedenis niet herinnert, is gedoemd ze te herbeleven.”
George Santayana, filosoof
De nationalistische, autoritaire en onverdraagzame beginselen van het fascisme komen op bittere wijze tot uitdrukking in ondermeer het nazi-vervolgingsbeleid. Met de deportatie en uitroeiing van joden en zigeuners, het oppakken van homo’s, vrijmetselaars, religieuzen, gehandicapten, asocialen en de vervolging die leidt tot politieke gevangenschap, belandt de geschiedenis op het nulpunt van de beschaving.
Met twee tentoonstellingen en publicaties wil ‘Onvoltooid Verleden Tijd’ bijdragen tot het democratische erfgoed. Centraal gegeven is het engagement, het intellect, het kunstenaarsschap, de overtuiging waarmee mensen tegen de stroom in opkomen voor existenti�le beschavingswaarden.
Dit project is, naast een aanzet om niet te vergeten, ook een aansporing om te herdenken. Meteen blijkt hoe verrassend actueel de boodschappen kunnen zijn die het verleden ons aanreikt. De tentoonstellingen zijn echter bovenal een oproep om te voorkomen.
Zolang niet de juiste lessen getrokken zijn uit zowel de oorzaken als de gevolgen van het nationaal-socialisme blijft de verleden tijd onvermijdelijk ‘onvoltooid’.
In het voormalige concentratiekamp Buchenwald verblijven van 1937 tot 1945 voornamelijk politieke gevangenen, onder hen ook schrijvers, kunstenaars en wetenschappers vanuit heel Europa. Deze expo toont het leven en werk van drie�nzeventig gevangenen die representatief zijn voor vele anderen. Befaamde namen zijn onder meer Jorge Sempr�n, Bruno Bettelheim, Imre Kert�sz, Jean Am�ry, Dietrich Bonhoeffer, Leopold Flam, enzovoort. Ondanks de sterke individuele verschillen in afkomst, ideologie en religie zijn ze door ��n gemeenschappelijke zaak met elkaar verbonden: hun gevangenschap in Buchenwald.
In 1943 worden gevangenen in Buchenwald verplicht om houten kisten te maken. Die moeten dienen om de waardevolle voorwerpen uit de klassieke cultuur van Weimar te beschermen tegen de bombardementen van de geallieerden.
In kopie�n van deze kisten, telkens voorzien van hun gevangenennummer, worden getuigenissen uit hun leven en werk voorgesteld: manuscripten, foto’s, beelden, brieven, geluidsopnames en persoonlijke voorwerpen. Op het deksel verwijst een kenmerkend citaat naar de idee�n van elke gevangene. De tentoonstelling wil niet alleen een herinnering zijn aan de mensen, maar ook aan de geest en de cultuur die volgens de nazi’s uit onze wereld moeten verdwijnen.
De problematiek van de politieke gevangenen blijft in Belgi� een weinig belichte materie. Nochtans worden in Belgi� na de Tweede Wereldoorlog 42.257 politieke gevangenen erkend, waarvan 13.958 postuum.
Politieke gevangenen zijn personen die zich verzetten tegen de Duitse bezetting. Dit verzet kan verschillende vormen aannemen: burgerlijke ongehoorzaamheid, clandestiene pers, spionage, sabotage, gewapende aanslagen en overvallen, hulp aan onderduikers, werkweigeraars en joden, het opzetten van ontsnappingslijnen. Karakteristiek voor de reactie van de bezetter tegen politieke gevangenen is de systematische terreur en het willekeurige geweld.
Deze tentoonstelling portretteert vijfenzestig politieke gevangenen uit het arrondissement Mechelen. Het gaat om gevangenen die tijdens de oorlog of kort na de bevrijding van de kampen of hun terugkeer zijn overleden. Elke gevangene wordt gesitueerd in zijn of haar gemeente, verzetsgroep en verzetsactiviteiten. Deze expo is gebaseerd op de gelijknamige publicatie, een historisch onderzoek dat uitgebreid ingaat op het begrip ‘politieke gevangene’ en het vervolgingsbeleid.
Voor een educatieve wegwijzer kan je terecht in het speciale themanummer van Knack op School.
De tentoonstelling Onvoltooid Verleden Tijd, concentratiekamp Buchenwald, wordt tweetalig (Nederlandstalig-Franstalig) hernomen in het najaar van 2004 te Brussel. Data en plaats worden later bekend gemaakt. Beide publicaties, concentratiekamp Buchenwald en systematiek en willekeur, zijn verkrijgbaar in de betere boekhandel of via Kunst en Democratie. Voor meer info contact opnemen met Kunst en Democratie (02/551.13.90).
Pagina bijgewerkt op 22/08/2004 | � 2000 – 2004 Kunst en Democratie
Kunst en Democratie
Onvoltooid Verleden Tijd – Algemeen
Het waarom van dit project
Concentratiekamp Buchenwald: portretten van intellectuelen en kunstenaars.
Systematiek en Willekeur. Het verhaal van de politieke gevangenen uit het arrondissement Mechelen
Onvoltooid Verleden Tijd en Knack op School
Informatie
- Herneming van het biografisch-documentaire ‘Leben-Terror-Geist’, tentoonstelling in het kader van ‘Weimar 1999 Europese Cultuurstad’
- Concept: Axel Do�man, Dr. Volkhard Knigge, David Mannstein, Naomi Tereza Salmon, Christian Sch�lzel
- Artistieke vormgeving: David Mannstein, Naomi Tereza Salmon
- Vertaling: Hilde Keteleer en Els Snick
- Organisatie: Kunst en Democratie en Stiftung Gedenkst�tten Buchenwald und Mittelbau-Dora
- Samenstelling: Rik Vanmolkot en Rikola Gunnar- L�ttgenau, adjunct-directeur Stiftung Gedenkst�tten Buchenwald und Mittelbau-Dora
- Inleiding: Volkhard Knigge, directeur Stiftung Gedenkst�tten Buchenwald und Mittelbau-Dora
- Ge�llustreerd
- Vertaling: Hilde Keteleer en Els Snick
- Uitgeverij EPO
- Wetenschappelijk onderzoek: Patrick Moreau
- Artistieke vormgeving: Bram Bresseleers
- Auteur: Patrick Moreau, licentiaat Geschiedenis, VUB
- Ge�llustreerd
- Uitgeverij EPO
- Tentoonstelling en publicatie zijn een realisatie in opdracht van Kunst en Democratie in samenwerking met het Joods Museum voor Deportatie en Verzet, het Nationaal Gedenkteken van het Fort van Breendonk en de Koning Boudewijnstichting.
TentoonstellingCatalogusTentoonstellingPublicatiesitemapcontact